Het failliet van meer dan 100 jaar verzuild onderwijs dient zich aan.

Als de politiek de terugkerende ‘vrijheid van onderwijs’ discussie niet meer in het gareel kan houden is het gedaan met de pacificatiewet van 1917 en komt er een einde aan de verzuiling in het onderwijs. De afgelopen weken stonden er verschillende artikelen in de Volkskrant, Trouw, het NRC en in de Groene Amsterdammer mede naar aanleiding van de discussie van het Cornelius Haga Lyceum in Amsterdam dat de politiek en de media al weken gaande houdt.  De oude patstelling van christelijke conservatieven (CDA, CU en SGP) aan de ene kant en liberalen, sociaaldemocraten en socialisten (VVD, D66, PvdA, GL en SP) aan de andere kant is nog onveranderd, al zijn het nu voor een deel andere partijen. Minister Slob voor Onderwijs van de ChristenUnie komt met het wetsvoorstel: ‘meer ruimte voor nieuwe scholen’. Vult het kabinet met de voorgestelde invulling ‘de aanhoudende zorg van de overheid voor het onderwijs’ (lid 1, artikel 23 van de Grondwet) wel in? Over aankomende wetgeving steggelen alle politieke partijen, de onderwijs institutionele koepels en -organisaties. Je kunt je afvragen of hiermee de ‘vrijheid van’ en ‘controle op’ deugdelijk en kwalitatief onderwijs helderder wordt.

Segregatie staat haaks op integratie.

Onderwijs op basis van geloof, in het bijzonder het islamitisch onderwijs, is een belangrijke oorzaak van het verdere uiteenvallen van groepen in de samenleving en draagt actief bij aan het ontstaan van parallelle samenlevingsvormen. De vrijheid van het stichten van een bijzondere school van welke identiteit dan ook houdt de sociaal-culturele verzuiling in stand; veelal onder het mom van dat de ouders de vrijheid moeten hebben om een school te kiezen die bij hun levensovertuiging past. Het gevolg hiervan is dat omwille van het leerlingenbehoud en concurrentie de bijzondere scholen zich gedragen als kameleons. Ouders zijn zich vaak nauwelijks bewust van de levensbeschouwelijke grondslag van de school.

De nieuwe wetgeving stelt dat een nieuw op te richten school niet meer gebaseerd hoeft te zijn op een erkende richting. Hiermee wordt artikel 23 opgerekt en vervaagt het grondwetsprincipe. Verder wordt het mogelijk gemaakt dat diverse ongedefinieerde, exotische groepen een school oprichten, vanuit hun eigen eenzijdige, onwetenschappelijke geloofsbeelden, zoals New Age-achtige, creationistische of Scientology-clubs. Het enige dat zal veranderen is dat het onderwijsaanbod een nog grotere versnippering, vervlakking en vervaging zal ondergaan.

Zowel Lodewijk Asscher van de PvdA als Klaas Dijkhoff van de VVD hebben hierover ballonnetjes opgelaten. PvdA-leider Asscher wil de algemene toegankelijkheid opnemen bij het herschrijven van enkele leden van artikel 23. VVD-leider Dijkhoff wil artikel 23 onder brengen bij artikel 1 van de Grondwet. Hiermee kiest hij voor het gelijkheidsprincipe en tegen discriminatie. Beide initiatieven zullen de onderwijsverzuiling niet laten verdwijnen. Hoogstens wordt het makkelijker om de deugdelijkheid te toetsen. Dit is ook al voorzien in de voorgestelde wetswijzigingen van minister Slob. Het oprichten van een nieuwe te bekostigende school zal dan zwaarder worden gecontroleerd en getoetst. De bestuurders en toezichthouders moeten een Verklaring Omtrent Gedrag overleggen en er wordt vooraf een toetsing op de te verwachten kwaliteit uitgevoerd, in plaats van de huidige deugdelijkheidstoetsing van de inspectie achteraf als de school al is gestart.

De realiteit schreeuwt om burgerschapsvorming om integratie actief te realiseren. Uit onderzoeksrapporten van de Onderwijsinspectie blijkt nu al dat de opgedragen burgerschapsvorming nauwelijks te toetsen is. Het blijkt dat vele scholen hierop onder de maat presteren, of er helemaal niets aan doen. Of accepteren we dat alle scholen eigen vrije ruimtes worden van gelijkgezinden die zich op hun eigen punten kunnen afwenden van de samenleving? Het vasthouden aan het onderwijssysteem dat bijdraagt aan de scheiding van groepen op grond van hun geloof is ongewenst in een samenleving waar de integratie en deelname voorop staat.

Rationeel seculier onderwijs is noodzaak.

Alleen rationeel seculier onderwijs dat religieus neutraal en wetenschappelijk geborgd is kan een basis bieden voor het volwaardig participeren van iedereen in de samenleving. De mensenrechten dient een belangrijk onderdeel van het onderwijsprogramma te zijn om het humane gelijkheidsprincipe tussen mensen te realiseren, ongeacht geloof, uiterlijk, sekse, geaardheid. De filosoof Daniel Dennett stelde als Erasmusprijswinnaar in 2012 het volgende: “Scholen moeten geen onderwijs vanuit één religie geven maar moeten over alle religies onderwijzen.” Alleen dan leidt je jongeren op die onafhankelijk en kritisch kunnen denken, zelfbewust en zelfstandig kunnen handelen, en die die zicht hebben op alle religies, levensbeschouwingen en filosofische bespiegelingen.

Vasthouden aan de segregatie op basis van Grondwetsartikel 23 belemmert de ‘aanhoudende zorg’ die de overheid grondwettelijk heeft voor het onderwijs. Het is de belangrijkste reden voor het mislukken van de sociaal-maatschappelijke integratie. Wanneer durven we nu eindelijk te kiezen voor onderwijs dat voor iedereen dezelfde basis biedt, onderwijs waar elk kind zich breed kan ontwikkelen, waar elk kind de ruimte krijgt om zich op zijn/haar talenten te kwalificeren? Bied de lerende kinderen de veilige ruimte om actief en met een onverzadigbare nieuwsgierigheid de wereld te laten verkennen. Moet je een kind als ‘christelijk’, ‘islamitisch’ of ‘atheïstisch’ bestempelen? Dit werkt alleen maar contraproductief in een open, rationele leeromgeving, waar verkennen en ontdekken in een veilige omgeving plaats vindt. Een kind dient onbevangen en onbevooroordeeld die lerende ontdekkingsreis kunnen aangaan, vrij van welk label dan ook.

Het bestuur van de ASP, augustus 2019.

Een aantal artikelen van de afgelopen weken:
Volkskrant:
Stuur God van school
Trouw:
Religieus onderwijs staat de ontwikkeling van kinderen in de weg
Drie verschillende ingangen voor een basisschool – uit angst
Is vrijheid van onderwijs uit de tijd?
NRC:
Hoe houdbaar is artikel 23 nog?
In deze tijd zorgt bijzonder onderwijs voor tegenspraak
De Groene Amsterdammer:
Neutraal onderwijs bestaat niet
Standpunt ASP:
Zeven argumenten voor Uitsluitend Openbaar Onderwijs